ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ

ΠΩΣ Η ΥΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ

ΟΔΗΓΕΙ ΣΕ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΖΩΗΣ ΕΝΟΣ ΤΟΠΟΥ

Τα πολιτικά δικαιώματα ενός λαού είναι άρρηκτα δεμένα με το πολιτιστικό του επίπεδο.

Όσο περισσότερο καλλιεργημένοι είναι οι πολίτες μιας πόλης, τόσο υψηλότερα ανεβαίνει ο πήχης για τους εκπροσώπους τους.

Η κοινωνική καθημερινότητα, που ξεκινά από τη θέση της γυναίκας στο σπίτι και τη δουλειά, τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα των εργαζομένων στο δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, την εφαρμογή των νόμων και την ισότητα απέναντι τους για όλους, συνιστούν τη σταθερότητα του εδάφους, πάνω στο οποίο θα στηθεί το οικοδόμημα, που ο πολίτης αναγνωρίζει σαν «πολιτική»: Την ενασχόληση με τα κοινά, την εκλογή εκπροσώπων και τη διοίκηση της πόλης, του νομού, του κράτους.
Δυστυχώς, ο πολιτισμός συγχέεται από πολλούς με τη διασκέδαση, επειδή οι μορφές που χρησιμοποιούν είναι συνήθως κοινές, κι επειδή για κάποιους ο πολιτισμός λειτουργεί πράγματι σαν την καλύτερη ψυχαγωγία. Η πρώτη παρεξήγηση δικαιολογεί την εμμονή μιας μεγάλης μερίδας του πληθυσμού σε συγκεκριμένα είδη και μορφές τέχνης, περιορίζοντας με τον τρόπο αυτό το βεληνεκές των ενδιαφερόντων του. Χρησιμοποιώντας τη μουσική σαν παράδειγμα, αναρωτηθείτε αν έχετε δει κανέναν ποτέ να σουβλίζει το Πασχαλινό αρνί ακούγοντας Μπαχ… Ασφαλώς, όμως, ξέρετε πολλούς που προσπαθούν να ηρεμήσουν, ακούγοντας βαριά λαϊκά, δυνατό ροκ ή μουσική χέβυ-μέταλ.
Σταθερή και μόνιμη επωδός για το μονομερή και μονόχνοτο προσανατολισμό προς συγκεκριμένες μορφές και είδη τέχνης αποτελεί η μεταφορά της έννοιας της εμπορικότητας -δηλαδή του πόσο δημοφιλές είναι ένα έργο ή μια μορφή τέχνης- στην πολιτιστική πρακτική και η μετεξέλιξη της «εμπορικότητας» σε «δημοκρατικότητα». Δηλαδή, λένε: «Αφού οι πολλοί θέλουν το τάδε είδος ή τη δείνα μορφή, τότε η πολιτεία είναι υποχρεωμένη να τους προσφέρει κύρια και πρώτα αυτά, κι ύστερα οτιδήποτε άλλο».
Κάτι τέτοιο θα ήταν σωστό αν επρόκειτο για διασκέδαση. Επειδή όμως η τέχνη, που προάγεται από την Πολιτεία, πρέπει να έχει εκπολιτιστική αποστολή για τον κόσμο, τότε η παραπάνω πολιτική παρεξήγηση οδηγεί σε αναπόφευκτη βλάβη με μοιραίες συνέπειες για τα ίδια τα λαϊκά συμφέροντα. Μπορεί, λ.χ., ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα να πρέπει να είναι δημοφιλές κι εύπεπτο για να είναι πετυχημένο, από την άλλη όμως, αποτελεί θεμελιακό σφάλμα, να επιλέγεται ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα με μοναδικό κριτήριο το πόσο δημοφιλές κι εύπεπτο είναι.

Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ

Η ευθύνη των πολιτικών είναι μεγάλη, όταν πέφτουν στο παραπάνω λάθος, και μάλιστα διαρκώς, δίνοντας στο λαό εκείνο που –κατά τη γνώμη τους- «θέλει το κοινό». Αυτό συμβαίνει επειδή πολλοί πολιτικοί βλέπουν τον πολιτισμό σα μαϊντανό της πολιτικής τους ή σαν κράχτη ψηφοθηρικών συναθροίσεων.
Οι πολιτιστικές δραστηριότητες πρέπει να έχουν ουσιαστικό ψυχαγωγικό χαρακτήρα – δηλαδή να ψυχαγωγούν, με την ετυμολογική έννοια του όρου. Αυτό οφείλουν να θυμούνται διαρκώς όλοι όσοι καλούνται να αποφασίσουν και να κατανείμουν οικονομικά ποσά και πολιτική στήριξη.
Η διαχείριση του δημοσίου χρήματος κι η τοποθέτηση του σε πολιτιστικά έργα κι εκδηλώσεις πρέπει να γίνεται με τη μεγαλύτερη δυνατή σοβαρότητα κι αυστηρότητα, όσον αφορά την ποιότητα του αγαθού. Το κράτος δεν είναι ιδιωτικός τηλεοπτικός σταθμός, για να εξαρτάται από τους διαφημιστές απορρυπαντικών, ώστε να χαράζει ανάλογα την πολιτική του. Όσο γελοίοι φαίνονται σήμερα οι πάλαι ποτέ ρυθμιστές των Σοβιετικών πολιτιστικών αγαθών, που επέκριναν έναν Σοστακόβιτς, απαγορεύοντας ή αρνούμενοι –εν ονόματι του λαού- να χρηματοδοτήσουν τα έργα του, τόσο αστείοι θα φαντάζουν αύριο οι πολιτικοί, που με το δημόσιο χρήμα επωάζουν –στο όνομα του «εθνικού συμφέροντος»- μουσικά υποπροϊόντα (λ.χ. καρβέλια με βύσσινο), που αν μη τι άλλο ντροπιάζουν την πολιτιστική ιστορία του τόπου.
Δεν είναι αρχαιόπληκτη η διαπίστωση, πως η Αθηναϊκή Δημοκρατία του Χρυσού αιώνα είναι άρρηκτα δεμένη με τον Πολιτισμό της εποχής, που αποκαλούμε Κλασική. «Ποιος» και «πώς» στήριξε ή ανέδειξε «ποιον», είναι ένα ενδιαφέρον ερώτημα για όλους. Αλλά ποιος άλλος από τον Ευρωπαϊκό Διαφωτισμό, οδήγησε την Ανθρωπότητα στην πολιτιστική Αναγέννηση, την κύρια αιτία κι οδό, ώστε από το Μεσαίωνα να φτάσουμε στη σύγχρονη Δημοκρατία δυτικού τύπου;

Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ

Όσοι πολίτες συμφωνούν με τις παραπάνω διαπιστώσεις, θα πρέπει να συλλογιστούν τη δική τους συμμετοχή στην πρακτική εφαρμογή των μέτρων, που προκύπτουν από τα συμπεράσματα αυτά. Η συμμετοχή τους στις πολιτιστικές εκδηλώσεις, με τις οποίες συμφωνούν και οι οποίες καλύπτουν τις ψυχαγωγικές (=εκπαιδευτικές) προϋποθέσεις που προαναφέραμε, δεν αποτελεί απλή κατανάλωση του ελεύθερου χρόνου, αλλά μιαν υποχρέωση απέναντι στον εαυτό τους και την κοινωνία.
Είναι πράγματι έτσι; Μήπως ακούγεται σα γιατρικό η παραπάνω κουβέντα; «Ένα …πικρό ποτήρι, που οφείλει κάποιος να καταπιεί!»… Πόσο αλήθεια είναι και πόσο συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο;
Όταν ήμουν μικρός, ανάμεσα στα πολλά που δε μπορούσα να καταλάβω, ήταν γιατί άρεσε στους μεγάλους να κάθονται γύρω απ’ το τραπέζι, ενώ εμείς –τα παιδιά- δε βλέπαμε την ώρα να τελειώσουμε το φαγητό όσο πιο γρήγορα γίνεται…
Ο πολιτισμός χρειάζεται την ψήφο εμπιστοσύνης των ενεργών και φιλότεχνων πολιτών. Η παρουσία τους στις πολιτιστικές εκδηλώσεις είναι πράξη πολιτική. Έτσι παρεμβαίνουν θετικά και με δύναμη στις εξελίξεις, επιβεβαιώνοντας –για να το πούμε πυκνά- την παλιά κουβέντα που λέει: «Τεχνίτη σε κάνουν τα εργαλεία σου»…

Ευάγγελος Μαυρουδής
Ιατρός & Δημοτικός Σύμβουλος Ραφήνας